ส่วนที่ 1: ข้อมูลภาพรวมบทเรียน

ภาค: ภาค ก | หมวดวิชา: ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ (ภาษาไทย) | เรื่อง: อุปมาอุปไมยและความสัมพันธ์ของคำ | เวลาอ่านโดยประมาณ: 6 นาที

สรุปเรื่องนี้ใน 1 นาที

  • อุปมาอุปไมย (Analogy): ข้อสอบวัดความสามารถในการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างคำคู่หน้า ($A : B$) เพื่อหาคำคู่หลัง ($C : D$) ที่มีรูปแบบความสัมพันธ์เหมือนกันทุกประการ
  • กฎทิศทางความสัมพันธ์: ถ้าคู่หน้าสัมพันธ์จาก "เหตุ → ผล" คู่หลังต้องเป็น "เหตุ → ผล" ห้ามสลับทิศทางเป็น "ผล → เหตุ" เด็ดขาด
  • กฎระดับความสัมพันธ์ (Degree): ต้องรักษาความเข้มข้น ลำดับชั้น หรือหน้าที่ทางไวยากรณ์ (คำนาม คู่กับ คำนาม, คำกริยา คู่กับ คำกริยา)
  • รูปแบบความสัมพันธ์หลัก: ส่วนย่อยกับส่วนรวม, สิ่งของกับหน้าที่, วัตถุดิบกับผลผลิต, ผู้ประกอบวิชาชีพกับเครื่องมือ, เหตุกับผล, และสถานที่กับกิจกรรม
  • เทคนิคสร้างประโยคเชื่อมโยง: สร้างประโยคสั้นๆ เชื่อมคำคู่โจทย์ แล้วนำประโยคนั้นไปแทนค่าในตัวเลือกทุกข้อ ตัวเลือกที่ใส่แล้วลงตัวและสมเหตุสมผลที่สุดคือคำตอบ

เนื้อหาที่ต้องรู้

1. ประเภทความสัมพันธ์ของคู่คำที่พบบ่อยที่สุด

  1. สิ่งของกับหน้าที่ / การใช้งาน: เช่น เข็มทิศ : ทิศทาง (เข็มทิศมีหน้าที่บอกทิศทาง) → สอดคล้องกับ นาฬิกา : เวลา
  2. ผู้ประกอบวิชาชีพกับเครื่องมือ: เช่น แพทย์ : หูฟังตรวจโรค → สอดคล้องกับ จิตรกร : พู่กัน
  3. วัตถุดิบกับผลผลิตสำเร็จรูป: เช่น น้ำยาง : ยางรถยนต์ → สอดคล้องกับ ข้าวสาลี : ขนมปัง
  4. ส่วนย่อยกับส่วนรวม (Part to Whole): เช่น ใบไม้ : ต้นไม้ → สอดคล้องกับ นิ้วมือ : แขน
  5. ความสัมพันธ์เชิงเหตุและผล (Cause and Effect): เช่น ไวรัส : โรคไข้หวัดใหญ่ (ไวรัสเป็นสาเหตุทำให้เกิดไข้หวัดใหญ่) → สอดคล้องกับ ฝนตก : ถนนลื่น
  6. สถานที่กับกิจกรรม / บุคคล: เช่น ศาล : ผู้พิพากษา → สอดคล้องกับ โรงพยาบาล : แพทย์

2. ขั้นตอนการวิเคราะห์อุปมาอุปไมย 3 สเต็ป

  • สเต็ปที่ 1 (หาประเภท): วิเคราะห์ว่าคำคู่โจทย์สัมพันธ์กันแบบใด
  • สเต็ปที่ 2 (แต่งประโยค): สร้างประโยคเชื่อมคำคู่หน้า เช่น "A ใช้สำหรับทำ B"
  • สเต็ปที่ 3 (ตรวจทิศทางและไวยากรณ์): นำประโยคไปแทนในช้อยส์ โดยเช็กว่าลำดับคำ (หน้า-หลัง) และประเภทคำสอดคล้องกันหรือไม่
ขอบเขตเนื้อหาและหัวข้อที่เกี่ยวข้อง (Cross-reference):
บทเรียนนี้เน้นเฉพาะ การวิเคราะห์โครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคู่คำแบบอุปมาอุปไมย สำหรับความหมายของคำศัพท์เดี่ยวและสำนวนไทย โปรดศึกษาในหัวข้อ "ความหมายของคำ สำนวน และข้อความ" (Topic 115)

จำให้แม่น

คู่โจทย์ตัวอย่าง ประเภทความสัมพันธ์ ประโยคเชื่อมโยงมาตรฐาน คู่คำที่สอดคล้อง
กรรไกร : ผ้า เครื่องมือ : สิ่งที่ถูกกระทำ กรรไกรใช้สำหรับตัดผ้า เลื่อย : ไม้
ผึ้ง : รัง สิ่งมีชีวิต : ที่อยู่อาศัย ผึ้งอาศัยและสร้างรัง นก : รังนก
แป้ง : เค้ก วัตถุดิบ : ผลผลิต แป้งเป็นวัตถุดิบหลักในการทำเค้ก ดินเหนียว : เครื่องปั้นดินเผา
แว่นตา : สายตาสั้น อุปกรณ์ : สภาพปัญหาที่ช่วยแก้ไข แว่นตาใช้ช่วยแก้ไขปัญหาสายตาสั้น ไม้เท้า : การเดินลำบาก

จุดที่มักสับสน

จุดหลอก: ความสัมพันธ์กลับทิศทาง (Reversed Direction)
ถ้าโจทย์คือ "ครู : โรงเรียน" (บุคคล : สถานที่ทำงาน)
ตัวลวงมักใส่ "โรงพยาบาล : พยาบาล" (สถานที่ : บุคคล) ซึ่งมีความสัมพันธ์ประเภทเดียวกันแต่ ทิศทางสลับกัน คำตอบที่ถูกต้องต้องเป็น "พยาบาล : โรงพยาบาล" เท่านั้น

ตัวอย่างโจทย์และการวิเคราะห์

ตัวอย่างที่ 1: พิจารณาคู่คำต่อไปนี้

มาตรวัดความเร็ว : รถยนต์ :: ____________ : ____________

คำถาม: คู่คำในข้อใดมีความสัมพันธ์สอดคล้องกับคู่คำที่กำหนดให้มากที่สุด?

  • ก. เครื่องบิน : มาตรวัดความสูง
  • ข. เทอร์โมมิเตอร์ : อุณหภูมิ
  • ค. ปรอทวัดไข้ : ผู้ป่วย
  • ง. บารอมิเตอร์ : ความกดอากาศ

เฉลย: ข้อ ค. (ปรอทวัดไข้ : ผู้ป่วย)

การวิเคราะห์:

  • คู่โจทย์: "มาตรวัดความเร็ว" คืออุปกรณ์วัดที่ติดตั้ง/ใช้กับ "รถยนต์" (อุปกรณ์วัด : สิ่ง/บุคคลที่ถูกวัด)
  • ตัวเลือก ก: สลับทิศทาง (สิ่งของขึ้นก่อนอุปกรณ์)
  • ตัวเลือก ข และ ง: เป็น "อุปกรณ์ : สิ่งที่เป็นนามธรรมที่วัดได้" (อุณหภูมิ, ความกดอากาศ) ไม่ใช่สิ่งของหรือวัตถุ
  • ตัวเลือก ค (ถูกต้อง): "ปรอทวัดไข้" คืออุปกรณ์วัดที่ใช้กับ "ผู้ป่วย" สอดคล้องทั้งประเภทและทิศทางของคู่โจทย์อย่างสมบูรณ์

เทคนิคช่วยจำ

  • คาถาสามทิศ: "ประเภทตรง ทิศทางตรง หน้าที่คำตรง — ขาดข้อใดข้อหนึ่งตัดทิ้งทันที"
  • แต่งประโยคสั้น: เชื่อมคำหน้ากับคำหลังด้วยกริยาตัวเดียว แล้วใช้กริยาตัวนั้นตรวจทุกช้อยส์

ทบทวนก่อนจบ

  1. อุปมาอุปไมยต้องจับคู่ความสัมพันธ์ของคำให้มีรูปแบบเดียวกับโจทย์
  2. ต้องระวังเรื่องทิศทาง หน้าไปหลัง หรือ หลังไปหน้า ห้ามสลับ
  3. ชนิดของคำต้องสอดคล้องกัน นามคู่นาม กริยาคู่กริยา
  4. เทคนิคที่ดีที่สุดคือการสร้างประโยคเชื่อมโยงสั้นๆ
  5. ระวังช้อยส์ที่มีความสัมพันธ์คล้ายกันแต่ต่างระดับความเฉพาะเจาะจง