ส่วนที่ 1: ข้อมูลภาพรวมบทเรียน

ภาค: ภาค ก | หมวดวิชา: ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ (ภาษาไทย) | เรื่อง: การใช้ภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร | เวลาอ่านโดยประมาณ: 6 นาที

สรุปเรื่องนี้ใน 1 นาที

  • การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ: ต้องคำนึงถึงความถูกต้องตามหลักภาษา กาลเทศะ บุคคล และความชัดเจนไม่กำกวม
  • ระดับภาษา: แบ่งเป็น ภาษาทางการ (ภาษาราชการ/วิชาการ), ภาษากึ่งทางการ (การบรรยาย/ข่าว), และภาษาไม่เป็นทางการ (ภาษาปาก/การสนทนาทั่วไป)
  • ประโยคกำกวม (Ambiguity): ประโยคที่ตีความหมายได้มากกว่าหนึ่งแง่ เกิดจากการเว้นวรรคผิด หรือคำขยายวางผิดตำแหน่ง
  • ประโยคฟุ่มเฟือย/เยิ่นเย้อ: การใช้คำซ้ำซ้อนหรือคำที่ไม่จำเป็น เช่น "ทำการเปิด", "ให้การต้อนรับ", "มีความจำเป็นที่จะต้อง"
  • ภาษาราชการ: ต้องเป็นประโยคสมบูรณ์ รัดกุม สุภาพ ไม่ใช้ภาษาพูด ภาษาแสลง หรือคำย่อที่ไม่เป็นทางการ

เนื้อหาที่ต้องรู้

1. ระดับภาษาในการสื่อสาร (Levels of Language)

  • ภาษาทางการ (Formal): ใช้ในหนังสือราชการ รายงานวิชาการ สุนทรพจน์ การแถลงการณ์ ไม่มีคำสแลงหรือคำปฏิเสธห้วนๆ เช่น ใช้คำว่า "รับประทาน" แทน กิน, "บิดามารดา" แทน พ่อแม่, "ถึงแก่กรรม" แทน ตาย
  • ภาษากึ่งทางการ (Semi-formal): ใช้ในการประชุม การบรรยายในห้องเรียน การเขียนบทความทั่วไปในหนังสือพิมพ์ ภาษาเข้าใจง่ายแต่ยังคงความสุภาพ
  • ภาษาไม่เป็นทางการ / ภาษาปาก (Informal): ใช้พูดคุยในหมู่เพื่อนฝูง ครอบครัว มีคำสแลง คำตัดทอน เช่น "โอเค", "เยอะแยะ", "เว่อร์"

2. ข้อบกพร่องในการใช้ภาษาที่มักออกสอบ

  1. การใช้คำฟุ่มเฟือย (Redundancy):
    • ผิด: "คณะครูได้ทำการประชุมปรึกษาหารือกัน" → ถูก: "คณะครูประชุมกัน"
    • ผิด: "ข้าพเจ้ามีความประสงค์ใคร่ที่จะขอแจ้งให้ทราบ" → ถูก: "ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ"
  2. ประโยคกำกวม (Ambiguous Sentences):
    • ตัวอย่าง: "ตำรวจยิงผู้ร้ายที่ปล้นธนาคารตายแล้ว" (ใครตาย? ตำรวจหรือผู้ร้าย) → แก้ไข: "ผู้ร้ายที่ปล้นธนาคารถูกตำรวจยิงตายแล้ว"
    • ตัวอย่าง: "คนขายหมูไม่สุภาพ" (คนขายเนื้อหมู หรือคนขายที่เลี้ยงหมู) → แก้ไข: "คนขายเนื้อหมูมีกิริยาไม่สุภาพ"
  3. สำนวนภาษาต่างประเทศ: ข้อสอบมักให้อ่านจับผิดประโยคที่แปลตรงตัวจากภาษาอังกฤษ เช่น "มันเป็นเรื่องยากสำหรับฉันที่จะทำ" (It is hard for me...) → ควรแก้เป็น "ฉันทำเรื่องนี้ได้ยาก" หรือ "เขาถูกเชิญไปงานเลี้ยง" (คำว่า "ถูก" ในภาษาไทยใช้กับความหมายเชิงลบ หากเป็นเรื่องดีควรใช้ "ได้รับเชิญ")
ขอบเขตเนื้อหาและหัวข้อที่เกี่ยวข้อง (Cross-reference):
บทเรียนนี้เน้นเฉพาะ ความถูกต้องของประโยค ระดับภาษา และการสื่อสารในราชการ สำหรับความหมายของคำและสำนวนเปรียบเทียบ โปรดศึกษาในหัวข้อ "ความหมายของคำ สำนวน และข้อความ" (Topic 115)

จำให้แม่น

ภาษาปาก / ไม่ทางการ ภาษาราชการ / แบบแผน บริบทการใช้งาน
กิน / ทาน รับประทาน หนังสือราชการ / เอกสารทางการ
พ่อแม่ บิดามารดา เอกสารราชการ / แบบฟอร์ม
ตาย ถึงแก่กรรม (บุคคลทั่วไป) / เสียชีวิต รายงานข่าวราชการ / หนังสือราชการ
ใบขับขี่ ใบอนุญาตขับรถ กฎหมาย / ระเบียบข้อบังคับ
ถูกเชิญ (แปลจากอังกฤษ) ได้รับเชิญ คำว่า "ถูก" ใช้เฉพาะเรื่องที่ทำให้เสียหาย

จุดที่มักสับสน

จุดหลอก: คำว่า "ทำการ" และ "ให้การ"
ในภาษาไทยมาตรฐาน คำว่า "ทำการ..." มักเป็นคำฟุ่มเฟือย เช่น "นายกฯ ทำการเปิดงาน" ถือว่าบกพร่อง ต้องใช้ "นายกฯ เปิดงาน" ส่วนคำว่า "ให้การ" ใช้เฉพาะในกระบวนการยุติธรรม เช่น "พยานให้การต่อพนักงานสอบสวน" ไม่ใช้ในความหมายว่าต้อนรับ เช่น "ให้การต้อนรับ" (ควรใช้ "ต้อนรับ")

ตัวอย่างโจทย์และการวิเคราะห์

ตัวอย่างที่ 1: ประโยคในข้อใดเป็นประโยคที่รัดกุม ไม่ใช้คำฟุ่มเฟือย และเหมาะสมกับภาษาราชการ?

  • ก. ผู้อำนวยการมีความจำเป็นที่จะต้องทำการเลื่อนการประชุมออกไปก่อน
  • ข. ทางโรงเรียนขอให้การต้อนรับคณะกรรมการตรวจประเมินทุกท่านด้วยความยินดี
  • ค. โรงเรียนขอเชิญผู้ปกครองเข้าร่วมประชุมในวันศุกร์นี้
  • ง. มันเป็นการยากที่จะทำให้โครงการนี้ประสบความสำเร็จได้โดยเร็ว

เฉลย: ข้อ ค.

การวิเคราะห์:

  • ข้อ ก ฟุ่มเฟือยคำว่า "มีความจำเป็นที่จะต้องทำการเลื่อน" (ควรใช้ "ผู้อำนวยการจำเป็นต้องเลื่อน")
  • ข้อ ข ใช้คำว่า "ให้การต้อนรับ" ซึ่งเป็นภาษาฟุ่มเฟือยและผิดแบบแผน (ควรใช้ "ขอต้อนรับ")
  • ข้อ ค (ถูกต้อง) สื่อความชัดเจน กระชับ สมบูรณ์ และเป็นภาษาราชการที่รัดกุม
  • ข้อ ง ติดสำนวนต่างประเทศ "มันเป็นการยากที่จะ..." (It is difficult to...)

เทคนิคช่วยจำ

  • ตัดคำฟุ่มเฟือย: "ตัด 'ทำการ' เลิก 'ให้การ' เลี่ยง 'ถูก' ในแง่ดี ตัด 'มันเป็น' แปลจากฝรั่ง"
  • ภาษาราชการ: สุภาพ ชัดเจน กระชับ ตรงประเด็น ไม่มีภาษาพูด

ทบทวนก่อนจบ

  1. ระดับภาษามี 3 ระดับ: ทางการ กึ่งทางการ และไม่เป็นทางการ
  2. ประโยคกำกวมเกิดจากการวางส่วนขยายผิดที่ หรือการเว้นวรรคไม่ถูกต้อง
  3. คำว่า "ถูก" ในภาษาไทยแท้ใช้กับเหตุการณ์ที่ส่งผลร้ายหรือไม่พึงประสงค์
  4. หลีกเลี่ยงการใช้คำกริยาซ้อน เช่น "ทำการเปิด" ให้ใช้ "เปิด"
  5. ภาษาราชการต้องไม่มีคำสแลง คำผวน หรือภาษาพูดปะปน