ส่วนที่ 1: ข้อมูลภาพรวมบทเรียน
ภาค: ภาค ก | หมวดวิชา: ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ (ภาษาไทย) | เรื่อง: การใช้ภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร | เวลาอ่านโดยประมาณ: 6 นาที
สรุปเรื่องนี้ใน 1 นาที
- การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ: ต้องคำนึงถึงความถูกต้องตามหลักภาษา กาลเทศะ บุคคล และความชัดเจนไม่กำกวม
- ระดับภาษา: แบ่งเป็น ภาษาทางการ (ภาษาราชการ/วิชาการ), ภาษากึ่งทางการ (การบรรยาย/ข่าว), และภาษาไม่เป็นทางการ (ภาษาปาก/การสนทนาทั่วไป)
- ประโยคกำกวม (Ambiguity): ประโยคที่ตีความหมายได้มากกว่าหนึ่งแง่ เกิดจากการเว้นวรรคผิด หรือคำขยายวางผิดตำแหน่ง
- ประโยคฟุ่มเฟือย/เยิ่นเย้อ: การใช้คำซ้ำซ้อนหรือคำที่ไม่จำเป็น เช่น "ทำการเปิด", "ให้การต้อนรับ", "มีความจำเป็นที่จะต้อง"
- ภาษาราชการ: ต้องเป็นประโยคสมบูรณ์ รัดกุม สุภาพ ไม่ใช้ภาษาพูด ภาษาแสลง หรือคำย่อที่ไม่เป็นทางการ
เนื้อหาที่ต้องรู้
1. ระดับภาษาในการสื่อสาร (Levels of Language)
- ภาษาทางการ (Formal): ใช้ในหนังสือราชการ รายงานวิชาการ สุนทรพจน์ การแถลงการณ์ ไม่มีคำสแลงหรือคำปฏิเสธห้วนๆ เช่น ใช้คำว่า "รับประทาน" แทน กิน, "บิดามารดา" แทน พ่อแม่, "ถึงแก่กรรม" แทน ตาย
- ภาษากึ่งทางการ (Semi-formal): ใช้ในการประชุม การบรรยายในห้องเรียน การเขียนบทความทั่วไปในหนังสือพิมพ์ ภาษาเข้าใจง่ายแต่ยังคงความสุภาพ
- ภาษาไม่เป็นทางการ / ภาษาปาก (Informal): ใช้พูดคุยในหมู่เพื่อนฝูง ครอบครัว มีคำสแลง คำตัดทอน เช่น "โอเค", "เยอะแยะ", "เว่อร์"
2. ข้อบกพร่องในการใช้ภาษาที่มักออกสอบ
- การใช้คำฟุ่มเฟือย (Redundancy):
- ผิด: "คณะครูได้ทำการประชุมปรึกษาหารือกัน" → ถูก: "คณะครูประชุมกัน"
- ผิด: "ข้าพเจ้ามีความประสงค์ใคร่ที่จะขอแจ้งให้ทราบ" → ถูก: "ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ"
- ประโยคกำกวม (Ambiguous Sentences):
- ตัวอย่าง: "ตำรวจยิงผู้ร้ายที่ปล้นธนาคารตายแล้ว" (ใครตาย? ตำรวจหรือผู้ร้าย) → แก้ไข: "ผู้ร้ายที่ปล้นธนาคารถูกตำรวจยิงตายแล้ว"
- ตัวอย่าง: "คนขายหมูไม่สุภาพ" (คนขายเนื้อหมู หรือคนขายที่เลี้ยงหมู) → แก้ไข: "คนขายเนื้อหมูมีกิริยาไม่สุภาพ"
- สำนวนภาษาต่างประเทศ: ข้อสอบมักให้อ่านจับผิดประโยคที่แปลตรงตัวจากภาษาอังกฤษ เช่น "มันเป็นเรื่องยากสำหรับฉันที่จะทำ" (It is hard for me...) → ควรแก้เป็น "ฉันทำเรื่องนี้ได้ยาก" หรือ "เขาถูกเชิญไปงานเลี้ยง" (คำว่า "ถูก" ในภาษาไทยใช้กับความหมายเชิงลบ หากเป็นเรื่องดีควรใช้ "ได้รับเชิญ")
ขอบเขตเนื้อหาและหัวข้อที่เกี่ยวข้อง (Cross-reference):
บทเรียนนี้เน้นเฉพาะ ความถูกต้องของประโยค ระดับภาษา และการสื่อสารในราชการ สำหรับความหมายของคำและสำนวนเปรียบเทียบ โปรดศึกษาในหัวข้อ "ความหมายของคำ สำนวน และข้อความ" (Topic 115)
จำให้แม่น
| ภาษาปาก / ไม่ทางการ | ภาษาราชการ / แบบแผน | บริบทการใช้งาน |
|---|---|---|
| กิน / ทาน | รับประทาน | หนังสือราชการ / เอกสารทางการ |
| พ่อแม่ | บิดามารดา | เอกสารราชการ / แบบฟอร์ม |
| ตาย | ถึงแก่กรรม (บุคคลทั่วไป) / เสียชีวิต | รายงานข่าวราชการ / หนังสือราชการ |
| ใบขับขี่ | ใบอนุญาตขับรถ | กฎหมาย / ระเบียบข้อบังคับ |
| ถูกเชิญ (แปลจากอังกฤษ) | ได้รับเชิญ | คำว่า "ถูก" ใช้เฉพาะเรื่องที่ทำให้เสียหาย |
จุดที่มักสับสน
จุดหลอก: คำว่า "ทำการ" และ "ให้การ"
ในภาษาไทยมาตรฐาน คำว่า "ทำการ..." มักเป็นคำฟุ่มเฟือย เช่น "นายกฯ ทำการเปิดงาน" ถือว่าบกพร่อง ต้องใช้ "นายกฯ เปิดงาน" ส่วนคำว่า "ให้การ" ใช้เฉพาะในกระบวนการยุติธรรม เช่น "พยานให้การต่อพนักงานสอบสวน" ไม่ใช้ในความหมายว่าต้อนรับ เช่น "ให้การต้อนรับ" (ควรใช้ "ต้อนรับ")
ตัวอย่างโจทย์และการวิเคราะห์
ตัวอย่างที่ 1: ประโยคในข้อใดเป็นประโยคที่รัดกุม ไม่ใช้คำฟุ่มเฟือย และเหมาะสมกับภาษาราชการ?
- ก. ผู้อำนวยการมีความจำเป็นที่จะต้องทำการเลื่อนการประชุมออกไปก่อน
- ข. ทางโรงเรียนขอให้การต้อนรับคณะกรรมการตรวจประเมินทุกท่านด้วยความยินดี
- ค. โรงเรียนขอเชิญผู้ปกครองเข้าร่วมประชุมในวันศุกร์นี้
- ง. มันเป็นการยากที่จะทำให้โครงการนี้ประสบความสำเร็จได้โดยเร็ว
เฉลย: ข้อ ค.
การวิเคราะห์:
- ข้อ ก ฟุ่มเฟือยคำว่า "มีความจำเป็นที่จะต้องทำการเลื่อน" (ควรใช้ "ผู้อำนวยการจำเป็นต้องเลื่อน")
- ข้อ ข ใช้คำว่า "ให้การต้อนรับ" ซึ่งเป็นภาษาฟุ่มเฟือยและผิดแบบแผน (ควรใช้ "ขอต้อนรับ")
- ข้อ ค (ถูกต้อง) สื่อความชัดเจน กระชับ สมบูรณ์ และเป็นภาษาราชการที่รัดกุม
- ข้อ ง ติดสำนวนต่างประเทศ "มันเป็นการยากที่จะ..." (It is difficult to...)
เทคนิคช่วยจำ
- ตัดคำฟุ่มเฟือย: "ตัด 'ทำการ' เลิก 'ให้การ' เลี่ยง 'ถูก' ในแง่ดี ตัด 'มันเป็น' แปลจากฝรั่ง"
- ภาษาราชการ: สุภาพ ชัดเจน กระชับ ตรงประเด็น ไม่มีภาษาพูด
ทบทวนก่อนจบ
- ระดับภาษามี 3 ระดับ: ทางการ กึ่งทางการ และไม่เป็นทางการ
- ประโยคกำกวมเกิดจากการวางส่วนขยายผิดที่ หรือการเว้นวรรคไม่ถูกต้อง
- คำว่า "ถูก" ในภาษาไทยแท้ใช้กับเหตุการณ์ที่ส่งผลร้ายหรือไม่พึงประสงค์
- หลีกเลี่ยงการใช้คำกริยาซ้อน เช่น "ทำการเปิด" ให้ใช้ "เปิด"
- ภาษาราชการต้องไม่มีคำสแลง คำผวน หรือภาษาพูดปะปน