ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน: โครงสร้างการจัดระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น

เนื้อหาที่ต้องรู้

1. โครงสร้างการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน 3 ส่วนหลัก

การบริหารราชการแผ่นดินของประเทศไทยยึดหลักการบริหารงานสาธารณะ 3 รูปแบบ:

• 1. ระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง (หลักการรวมอำนาจ - Centralization):
  • สำนักนายกรัฐมนตรี: มีฐานะเป็นกระทรวง มีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบการปฏิบัติราชการ
  • กระทรวง: มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเป็นผู้บังคับบัญชา และมีปลัดกระทรวงเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการประจำ
  • ทบวง: อาจจัดตั้งขึ้นโดยสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีหรือกระทรวง หรือไม่สังกัดกระทรวงก็ได้ (ปัจจุบันไม่มีทบวงที่จัดตั้งขึ้น)
  • กรม: หรือส่วนราชการที่มีชื่อเรียกอย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม (เช่น สำนักงานเลขาธิการ, สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน) มีอธิบดีหรือตำแหน่งเทียบเท่าเป็นผู้บังคับบัญชา
  • หมายเหตุสำคัญ: ทุกหน่วยงานในส่วนกลาง (สำนักนายกฯ, กระทรวง, ทบวง, กรม) มีฐานะเป็นนิติบุคคลทั้งสิ้น
• 2. ระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค (หลักการแบ่งอำนาจ - Deconcentration):

  เป็นการแบ่งอำนาจการบริหารจัดการจากส่วนกลางไปสู่พื้นที่ เพื่อให้การบริการประชาชนและการบังคับใช้กฎหมายมีความรวดเร็วและทั่วถึง:

  • จังหวัด: มีฐานะเป็น "นิติบุคคล" มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการฝ่ายบริหารในจังหวัด และมีคณะกรมการจังหวัดเป็นที่ปรึกษา
  • อำเภอ: เป็นหน่วยงานย่อยในจังหวัด "ไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคล" มีนายอำเภอเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการในอำเภอ
• 3. ระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่น (หลักการกระจายอำนาจ - Decentralization):

  ยึดหลักการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น มีสภาท้องถิ่นทำหน้าที่นิติบัญญัติ และผู้บริหารท้องถิ่นทำหน้าที่บริหาร:

  • รูปแบบทั่วไป: องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.), เทศบาล (เทศบาลนคร, เทศบาลเมือง, เทศบาลตำบล), องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)
  • รูปแบบพิเศษ: กรุงเทพมหานคร (กทม.) และเมืองพัทยา
  • หมายเหตุสำคัญ: องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกรูปแบบมีฐานะเป็น "นิติบุคคล"

ขอบเขตเนื้อหาและหัวข้อที่เกี่ยวข้อง (Cross-reference):
บทเรียนนี้เน้นเฉพาะ ภาพรวมโครงสร้าง 3 เสาหลักและฐานะนิติบุคคลของส่วนราชการ สำหรับรายละเอียดเชิงลึกเกี่ยวกับการตรากฎหมายจัดตั้ง ยุบ รวม โอนส่วนราชการ และหลักการมอบอำนาจปฏิบัติราชการแทน โปรดศึกษาในหัวข้อ "โครงสร้างและอำนาจหน้าที่ของส่วนราชการ" (Topic 131)