วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง: หลักการทั่วไป กระบวนการพิจารณา และความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่

เนื้อหาที่ต้องรู้

1. ขอบเขตการใช้บังคับและข้อยกเว้นตามมาตรา 4

พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ไม่ใช้บังคับแก่กระบวนการดังต่อไปนี้:

1. รัฐสภาและคณะรัฐมนตรี
2. องค์กรที่ใช้อำนาจตามรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะ (เช่น ศาลรัฐธรรมนูญ, องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ ในส่วนของการใช้อำนาจเฉพาะทาง)
3. การพิจารณาของนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีในงานทางนโยบายโดยตรง
4. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาลและการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ในกระบวนการพิจารณาคดี การบังคับคดี และการวางทรัพย์
5. การพิจารณาวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์และการสั่งการตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการกฤษฎีกา
6. การดำเนินงานเกี่ยวกับนโยบายการต่างประเทศ
7. การดำเนินงานเกี่ยวกับราชการทหารหรือรั้วของชาติในด้านยุทธการและวินัยทหาร
8. กระบวนการยุติธรรมทางอาญา (เช่น การสืบสวน สอบสวน การฟ้องคดีอาญาของตำรวจและอัยการ)
9. การดำเนินงานขององค์การทางศาสนา

2. หลักความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่ในการพิจารณาทางปกครอง

เจ้าหน้าที่ผู้ทำหน้าที่พิจารณาทางปกครองต้องมีความเป็นกลาง ปราศจากอคติส่วนตัว โดยกฎหมายแบ่งเหตุแห่งการขาดความเป็นกลางเป็น 2 ระดับ:

• 1. เหตุต้องห้ามโดยเด็ดขาดตามมาตรา 13 (เจ้าหน้าที่ต้องหยุดพิจารณาทันที):
  • เป็นคู่กรณีเอง
  • เป็นคู่หมั้นหรือคู่สมรสของคู่กรณี
  • เป็นญาติของคู่กรณี: บุพการีหรือผู้สืบสันดานไม่ว่าชั้นใดๆ, พี่น้องหรือลูกพี่ลูกน้องนับได้เพียงภายในสามชั้น, หรือญาติเกี่ยวพันทางแต่งงานนับได้เพียงสองชั้น
  • เป็นหรือเคยเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้พิทักษ์ ผู้แทน หรือตัวแทนของคู่กรณี
  • เป็นเจ้าหนี้ หรือลูกหนี้ หรือเป็นนายจ้างของคู่กรณี
  • กรณีอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

  ผลทางกฎหมาย: หากเจ้าหน้าที่มีเหตุดังกล่าว เจ้าหน้าที่ผู้นั้นต้องหยุดการพิจารณาทันที และแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาเหนือตนขึ้นไปชั้นหนึ่งทราบ เพื่อสั่งการให้เจ้าหน้าที่อื่นปฏิบัติหน้าที่แทน

• 2. เหตุสภาพภายนอกที่อาจทำให้การพิจารณาไม่เป็นกลางตามมาตรา 16:

  มีข้อเท็จจริงหรือสภาพภายนอกอันมีสภาพร้ายแรงซึ่งอาจทำให้การพิจารณาทางปกครองไม่เป็นกลาง (เช่น มีข้อพิพาทรุนแรงส่วนตัวมาก่อน) กรณีนี้ คู่กรณีมีสิทธิยื่นคำคัดค้าน ก่อนที่เจ้าหน้าที่จะเสร็จสิ้นกระบวนการพิจารณา

3. สิทธิของคู่กรณีในการรับฟังพยานหลักฐาน (มาตรา 30)

ในกรณีที่คำสั่งทางปกครองอาจ กระทบถึงสิทธิของคู่กรณี เจ้าหน้าที่ต้องให้โอกาสคู่กรณีได้รับทราบข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอ และมีโอกาสได้โต้แย้งและแสดงพยานหลักฐานของตนก่อนออกคำสั่ง เว้นแต่:

• มีความจำเป็นเร่งด่วน หากปล่อยให้เนิ่นช้าไปจะก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรงต่อสาธารณะหรือกระทบสิทธิผู้อื่น
• คำสั่งนั้นจะทำให้ระยะเวลาที่กฎหมายหรือกฎกำหนดไว้สิ้นสุดลง
• เป็นกรณีที่ข้อเท็จจริงได้ให้ไว้แล้วในการยื่นคำขอ
• โดยสภาพเห็นได้ชัดในตัวว่าการให้โอกาสไม่อาจกระทำได้
• เป็นมาตรการบังคับทางปกครอง

ขอบเขตเนื้อหาและหัวข้อที่เกี่ยวข้อง (Cross-reference):
บทเรียนนี้เน้น หลักทั่วไป กระบวนการพิจารณา และความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่ สำหรับการออกคำสั่งทางปกครอง การอุทธรณ์ภายใน 15 วัน และการเพิกถอนคำสั่ง โปรดศึกษาในหัวข้อ "คำสั่งทางปกครอง การอุทธรณ์ และการเพิกถอนคำสั่ง" (Topic 132)